Məmməd Talıblının “Düşüncə dərinliyi” kitabı (Bakı, 2026, 276 səh.) müasir dövrdə insanın daxili aləmini, idrak sərhədlərini və tənqidi təfəkkür mədəniyyətini sistemli şəkildə təhlil edən dəyərli nəşrdir. Alatoran nəşriyyatında işıq üzü görən bu əsər, sadəcə fəlsəfi mülahizələr toplusu deyil, həm də XXI əsr informasiya bolluğunda çaşqın qalan modern azərbaycanlıya bələdçi rolunu oynayan praktiki və intellektual manifestdir.
Əsər dörd əsas fəsildən ibarətdir: Düşüncənin dərinliyinin ölçülməsi və sərhədləri: Müəllif şüurun və düşüncənin təkamülündən bəhs edərək, biliklə düşüncə arasındakı fərqi incəliklə izah edir. Doqmaların zərərindən, şübhə duymağın və sorğulamağın elm və fəlsəfə üçün həyati əhəmiyyətindən danışır. Elmi düşüncə və təhsil düşüncəsi: İqtisadi və elmi təfəkkürün qırılmaz bağlarına toxunulur. Təhsilin, fərdi inkişafın, elmi etikanın və universitet mühitinin cəmiyyətquruculuğundakı rolu önə çəkilir.Düşüncə insanları və mövzuları: Tarixi şəxsiyyətlərin (Atatürk, Rafiq Tağı və s.), eləcə də milli düşüncə, dil, qorxu mədəniyyəti və azadlıq kimi fundamental mövzuların üzərindən keçərək cəmiyyətin düşüncə trayektoriyasını sərgiləyir. Düşüncə istehsalı və kitablar: XXI əsrdə süni intellektin və informasiya selinin insan ağlına təsiri, beyin köçündən beyin gücünə keçid və Harvard kimi mərkəzlərin düşüncə modeli işıqlandırılır.
Funksional və Praqmatik Yanaşma: Müəllif mürəkkəb fəlsəfi anlayışları quru nəzəriyyələrlə deyil, gündəlik həyatdan, elm adamlarının (Cəlal Şəngör, Bertran Rassel, Rene Dekart, Ciddu Krişnamurti və b.) fikirlərindən və iqtisadi-sosial həyatın reallıqlarından gətirilən misallarla oxucuya çatdırır. “Didmək” Konsepsiyası: Ön sözdə vurğulanan hazır bilikləri sadəcə qəbul etmək (“götürmək”) əvəzinə, fikirləri təhlil edərək əxz etmək (“didmək”) yanaşması kitabın intellektual dərinliyini dərhal hiss etdirir. Müasirlik və Aktual Problemlər: Süni intellektin düşüncəmizi əhəmiyyətsizləşdirib-ləşdirməyəcəyi, kütlə psixologiyası, diletantlıq və informasiya əsrində tənqidi düşüncənin qorunub saxlanılması kimi çağırışlara cavab axtarması əsəri son dərəcə aktual edir.
“Düşüncə dərinliyi” oxucunu səthi yanaşmalardan uzaqlaşmağa, hadisələrə çoxvektorlu baxmağa və ən əsası, informasiya istehlakçısından düşüncə istehsalçısına çevrilməyə səsləyir. Kitabın dili səlis, fikirlər isə ardıcıl və düşündürücüdür.
Həm fərdi inkişafına yatırım etmək istəyənlər, həm də cəmiyyətin intellektual gələcəyi üzərində düşünən hər kəs üçün bu əsər stolüstü kitablardan birinə çevrilməyə layiqdir.
Rasim Qaraca